Sahada karşılaştığınız terimlerin kısa ve net tanımları, mühendislik formülleri ve beş hesaplayıcı. Giriş gerekmez.
İki nokta arasındaki elektriksel potansiyel farkı; birimi volt (V). Elektronların hareketini sağlayan itici güçtür, akımın akmasına neden olur.
Bir iletkenden birim zamanda geçen elektrik yükü miktarı; birimi amper (A). Yükün çektiği enerjiyle doğru orantılıdır.
Bir malzemenin akıma karşı gösterdiği zorluk; birimi ohm (Ω). Ohm Kanunu’na göre gerilim, akım ve direnci birbirine bağlar (U=I·R).
Devrede gerçekten işe (ısı, hareket, ışık) dönüşen güç; birimi watt (W) veya kilowatt (kW). Elektrik faturasına yansıyan güçtür.
Endüktif (motor, trafo) veya kapasitif yüklerin şebekeden çekip geri verdiği, iş yapmayan güç; birimi VAr. Kompanzasyonla azaltılır.
Aktif ve reaktif gücün vektörel toplamı; birimi VA. Şebekeden ve kablodan gerçekte çekilen toplam güçtür (S=√(P²+Q²)).
Aktif gücün görünür güce oranı (PF=P/S); 0-1 arasında değişir. Düşük güç faktörü şebekeyi gereksiz yükler ve reaktif ceza doğurur.
Gerilim ile akım arasındaki faz açısının (φ) kosinüsü; sinüzoidal sistemlerde güç faktörüne eşittir. 1’e yakınsa yük verimli çekilir.
AC devrede akıma karşı gösterilen toplam direnç; direnç (R) ile reaktansın (X) bileşkesidir (Z=√(R²+X²)), birimi ohm (Ω).
Bobin (endüktif, XL) veya kondansatörün (kapasitif, XC) frekansa bağlı akıma gösterdiği direnç; birimi ohm (Ω). DC’de sıfırdır.
AC gerilimin saniyede kaç tam döngü yaptığı; birimi hertz (Hz). Türkiye şebekesinde standart 50 Hz’dir, motor hızını doğrudan etkiler.
Şebeke frekansının tam katlarında oluşan istenmeyen sinyal bileşenleri (3., 5., 7. harmonik gibi). Sürücü ve doğrultucu kaynaklıdır, ısınma yapar.
Total Harmonic Distortion — bir sinyaldeki tüm harmonik bileşenlerin temel bileşene oranı, yüzde olarak ifade edilir. Şebeke kirliliğinin ölçütüdür.
Root Mean Square (Etkin Değer) — değişken bir sinyalin aynı işi yapan eşdeğer DC değeri. Ölçü aletlerinin ve etiketlerin gösterdiği değerdir.
Sinüs dalgasının ulaştığı maksimum anlık değer. Sinüzoidal sinyalde tepe değer RMS değerin √2 katıdır (Vp=√2·Vrms).
Üç fazlı sistemde şebekenin her bir enerji hattı (L1, L2, L3); aralarında 120° elektriksel faz farkı vardır.
Yıldız bağlı sistemde fazların ortak dönüş noktasından çıkan, teorik olarak sıfır potansiyeldeki iletken (N).
Protective Earth — can ve cihaz güvenliği için kaçak akımı toprağa yönlendiren koruyucu iletken. Şebeke nötründen ayrı, sarı-yeşil renklidir.
Nötr (N) ve koruma toprağının (PE) baştan sona ayrı iletkenlerle taşındığı topraklama sistemi; endüstriyel tesislerde en yaygın ve güvenli sistemdir.
Nötr ve koruma toprağının tek bir iletkende (PEN) birleştirildiği topraklama sistemi. Daha az kablo gerektirir ama arıza teşhisi zordur.
Şebekede TN-C, tesis girişinden itibaren TN-S olarak devam eden hibrit topraklama sistemi; Türkiye’de yaygın uygulama şeklidir.
Nötrün şebeke trafosunda, koruma toprağının (PE) ise tesiste ayrı bir elektrotla topraklandığı sistem. Mutlaka RCD (kaçak akım rölesi) gerektirir.
Şebekenin topraktan yalıtıldığı veya yüksek empedansla topraklandığı sistem. İlk arızada kesinti olmaz; hastane, maden gibi kritik tesislerde kullanılır.
Ingress Protection — bir muhafazanın katı madde (1. rakam, 0-6) ve suya (2. rakam, 0-9K) karşı koruma derecesini gösteren IEC 60529 kodu (örn. IP65).
Bir muhafazanın mekanik darbelere karşı dayanımını gösteren IEC 62262 kodu (IK00-IK10); rakam arttıkça darbe enerjisi dayanımı artar.
Bir şalterin kalıcı hasar görmeden kesebileceği maksimum kısa devre akımı; tekrar kullanılabilirlik şart koşulmaz, kA cinsinden verilir.
Bir şalterin kısa devreyi kestikten sonra normal çalışmaya devam edebileceği servis koşullarındaki gerçek kesme kapasitesi; genelde Icu’nun bir yüzdesidir.
Bir arızada sadece arızaya en yakın koruma cihazının devreyi açması, üst kademedeki şalterlerin etkilenmemesi. Doğru koordinasyonla sağlanır.
Normal şartlarda faz iletkeninden toprağa sızan istenmeyen akım; izolasyon hatası veya nem kaynaklıdır. RCD ile algılanıp devre kesilir.
AC ve darbeli DC bileşenli kaçak akımları algılayabilen kaçak akım koruma rölesi; frekans invertörlü (VFD) yüklerin çoğunda minimum gereksinimdir.
AC, darbeli DC ve düz DC kaçak akımları da algılayabilen en kapsamlı RCD sınıfı; PV inverterleri ve bazı sürücü uygulamalarında zorunludur.
Yıldırım akımı darbelerine karşı koruyan, doğrudan yıldırım riski olan tesislerin ana dağıtım panosuna takılan aşırı gerilim koruyucusu.
Şebeke üzerindeki anahtarlama ve uzak yıldırım kaynaklı aşırı gerilimlere karşı koruyan, alt dağıtım panolarında kullanılan yaygın SPD sınıfı.
Hassas son kullanıcı cihazlarını (PLC, HMI, bilgisayar) korumak için priz/cihaz yakınına takılan, düşük enerjili ince koruma sınıfı SPD.
Şebekeden çekilen reaktif gücü (Q) azaltmak için kondansatör bankaları kullanarak güç faktörünü 1’e yaklaştırma işlemi. Reaktif cezayı önler.
Zaman içinde çekilen reaktif gücün toplamı; birimi kVArh. Dağıtım şirketleri belirli bir cosφ eşiğinin altında bu tüketimi cezalandırır.
Elektriği iletmeyen, elektrik alanı altında yalıtım sağlayan malzeme (hava, yağ, PVC, mika gibi). Kablo izolasyonu ve kondansatörlerde kullanılır.
Bir iletken ile toprak veya başka bir iletken arasındaki yalıtım kalitesinin ölçüsü; megaohm (MΩ) cinsinden ölçülür, düşük değer nem/hasar işaretidir.
İzolasyon direncini yüksek DC test gerilimiyle (250V-5000V) ölçen test cihazı; motor, kablo ve pano bakımında rutin kontrol aracıdır.
Kızılötesi kamera ile pano ve bağlantı noktalarındaki anormal ısınmayı tespit ederek arıza öncesi bakım yapılmasını sağlayan kestirimci bakım yöntemi.
Bir devrede gerilim, akım ve direnci birbirine bağlayan temel elektrik kanunu: U=I·R. Elektrik hesaplarının başlangıç noktasıdır.
Gücün SI birimi (W); saniyede yapılan 1 joule’lük iş olarak tanımlanır. Elektrik motorlarında ve tüm güç ifadelerinde kullanılır.
1 kilowatt gücün 1 saat boyunca kullanılmasıyla harcanan enerji miktarı. Elektrik faturalandırmasının temel birimidir.
Yönü ve genliği periyodik olarak (Türkiye’de 50 Hz) değişen akım türü; şebeke dağıtımı ve çoğu motor için standarttır.
Yönü ve genliği zamanla değişmeyen, sabit yönlü akım türü; PLC/sensör/kumanda devrelerinde (24V DC) ve DC baralarda kullanılır.
Üç fazlı sargıların bir ucunun ortak bir nötr noktasında birleştirildiği bağlantı şekli; faz gerilimi hat geriliminin 1/√3’üdür.
Üç fazlı sargıların birbirine seri şekilde kapalı bir üçgen oluşturacak biçimde bağlandığı bağlantı şekli; sargı gerilimi doğrudan hat gerilimine eşittir.
Üç fazlı sistemde iki faz iletkeni arasında ölçülen gerilim (örn. 400V); Türkiye şebekesinde standart değerdir.
Üç fazlı sistemde bir faz ile nötr arasında ölçülen gerilim (örn. 230V); hat geriliminin 1/√3’üne eşittir.
Bir iletkenin enine kesit alanı; akım taşıma kapasitesini ve gerilim düşümünü doğrudan belirler. Kesit arttıkça direnç ve gerilim düşümü azalır.
Bir iletkenden geçen akımın kesit alanına oranı (A/mm²); kablo ısınmasının ve doğru kesit seçiminin temel ölçütüdür.
Bir şebeke noktasında kısa devre anında açığa çıkabilecek görünür gücün büyüklüğü; şalt cihazı seçiminde ve arıza analizinde kullanılır.
Bir cihazın veya sistemin tasarlandığı, etiketinde belirtilen standart çalışma gerilimi.
Şebeke geriliminde kısa süreli hızlı dalgalanmalar; kaynak makinesi, büyük motor kalkışı gibi darbeli yükler kaynaklıdır, aydınlatmada titremeye yol açar.
Kumanda devrelerinde standart gerilim. Güvenli, gürültüye dayanıklı ve PLC I/O ile uyumludur.
Power Supply Unit — 230V AC’yi 24V DC’ye çeviren güç kaynağı.
Hem can güvenliği hem sinyal kalitesi için iletken parçaların toprağa bağlanması. Ekranlı kablo tek noktadan topraklanır.
Bir motor veya cihazın etiketinde yazan, sürekli rejimde güvenle çekebileceği anma akımı; koruma ayarlarının referans değeridir.
Motorun doğrudan yol vermede (DOL) çektiği kalkış akımının nominal akıma oranı; asenkron motorlarda tipik olarak 5-8 kat arasındadır.
Motorun durgun haldeyken (rotor dönmezken) şebekeden çektiği, nominal akımın kat kat üzerindeki geçici akım; koruma cihazı seçiminde kritiktir.
Motoru önce yıldız (düşük gerilim/akım), sonra üçgen (tam gerilim) bağlayarak kalkış akımını yaklaşık 1/3’e indiren klasik yumuşak kalkış yöntemi.
Tristörlerle gerilimi kademeli artırarak motoru mekanik darbesiz ve düşük akımla kalkışa geçiren elektronik cihaz; hız kontrolü yapmaz.
Motor akı ve torkunu doğrudan, çok hızlı anahtarlama döngüleriyle kontrol eden gelişmiş sürücü yöntemi; vektör kontrole göre daha hızlı tepki verir.
Sadece gerilim/frekans (V/f) oranını sabit tutan, motorun akı vektörünü hesaba katmayan en basit sürücü kontrol yöntemi.
Asenkron motorda senkron hız ile gerçek rotor hızı arasındaki farkın senkron hıza oranı (s=(ns-n)/ns); torku üreten temel fiziksel olgudur.
Statordaki döner manyetik alanın frekansa ve kutup sayısına bağlı teorik dönüş hızı (ns=120f/p); asenkron motorda rotor bu hıza asla ulaşamaz.
Motorun etiketinde belirtilen, nominal yük ve gerilimde çalışırken ulaştığı gerçek (kaymalı) devir sayısı; senkron hızdan biraz düşüktür.
IEC 60034-30-1 standardına göre elektrik motorlarının enerji verimliliğini sınıflandıran sistem; IE1 standart, IE4 süper premium verim demektir.
Döner elektrik makinelerinin (motor, jeneratör) performans, verim ve test yöntemlerini tanımlayan uluslararası standartlar serisi.
Milin her dönüşünde belirli sayıda darbe (pulse) üreten, ancak güç kesintisinde mutlak konumu hatırlamayan geri besleme sensörü.
Milin her açısal konumuna özgü tekil bir dijital kod üreten, güç kesilse bile konumu kaybetmeyen geri besleme sensörü.
Motor yavaşlarken/dururken jeneratör moduna geçip ürettiği fazla enerjiyi ısı olarak harcayan direnç; DC baradaki gerilim aşımını önler.
Sürücü içinde AC şebeke geriliminin doğrultulduğu, invertör katına enerji sağlayan DC gerilim hattı; fren enerjisi de burada biriktirilir.
Sürücünün motor gücünü elektronik olarak güvenli şekilde kesip torku sıfırlayan, IEC 61800-5-2 tanımlı temel güvenlik fonksiyonu.
Motoru kontrollü şekilde yavaşlattıktan sonra STO’yu devreye alan güvenlik durdurma fonksiyonu; ani değil kademeli güvenli duruş gerektiren uygulamalarda kullanılır.
Bir motorun etiketinde belirtilen, sürekli rejimde üretebileceği anma mil gücü.
Güç birimi; 1 HP yaklaşık 0,746 kW’a eşittir. Özellikle Amerikan menşeli motor ve pompa kataloglarında yaygın kullanılır.
Motorun dönen parçası; asenkron motorda sincap kafesli veya bilezikli, senkron/servo motorda mıknatıslı ya da sargılı olabilir.
Motorun sabit gövde parçası; içindeki sargılar döner manyetik alanı üreterek rotoru döndürür.
Bir motorun stator sargılarının oluşturduğu manyetik kutup çifti sayısı; senkron hızı doğrudan belirler (2 kutup=3000rpm, 4 kutup=1500rpm @50Hz).
Rotor hızı her zaman senkron hızın altında kalan (kaymalı), endüstride en yaygın kullanılan AC motor türü; sağlam ve düşük maliyetlidir.
Rotor hızının şebeke frekansına bağlı senkron hızla tam olarak örtüştüğü, kaymasız çalışan motor türü; yüksek verim gerektiren uygulamalarda tercih edilir.
Rotorunda kalıcı mıknatıs bulunan, yüksek verimli ve kompakt senkron motor türü; modern servo sürücülerin standart motorudur.
Rotor akımının frekansı; senkron frekans ile rotor dönüş frekansı arasındaki farktır, motor torkuyla doğrudan ilişkilidir.
Motor izolasyon malzemesinin dayanabileceği maksimum sıcaklığı gösteren sınıflandırma (F sınıfı 155°C, H sınıfı 180°C); aşırı yüklenme toleransını belirler.
Servo kontrol döngüsünün konum/hız hatasına ne kadar sert veya yumuşak tepki vereceğini belirleyen ayar parametresi; auto-tuning ile optimize edilir.
Bir motoru/ekseni kısa süreli, düşük hızda manuel olarak hareket ettirme fonksiyonu; kurulum ve konumlandırma sırasında kullanılır.
Variable Frequency Drive (Frekans İnvertörü) — AC motorun hızını frekansı değiştirerek kontrol eder.
Kapalı çevrim geri besleme ile çok hassas pozisyon/hız kontrolü sağlayan motor-sürücü sistemi.
Adım adım dönen, genelde açık çevrim (geri beslemesiz) çalışan motor. Düşük maliyetli konumlama için.
Dönen milin pozisyon/hızını ölçen geri besleme cihazı. Artımlı (incremental) veya mutlak (absolute) olur.
Manyetik prensiple çalışan, çok dayanıklı analog pozisyon sensörü. Zorlu ortamlarda encoder alternatifi.
Gerilim/frekans oranını sabit tutan en basit VFD kontrol yöntemi. Pompa/fan için uygundur.
Motor modelini kullanarak tork ve hızı hassas kontrol eden gelişmiş yöntem. Genelde auto-tune gerekir.
Sürücünün motor parametrelerini otomatik ölçüp optimize etmesi. Vektör kontrol için kritiktir.
Dönme kuvveti (Nm). Motorun yükü çevirme kapasitesini belirler.
Motor hızını düşürüp torku artıran dişli kutusu. Yüksek tork gereken uygulamalarda kullanılır.
Mekanik kam yerine yazılımla tanımlanan, eksenler arası senkron hareket profili (motion fonksiyonu).
Dirençli veya hafif endüktif yükler (ısıtıcı gibi) için tanımlanan kontaktör kullanım kategorisi; anahtarlama koşulları hafiftir.
Sincap kafesli asenkron motorların kalkış ve normal çalışma anahtarlaması için tanımlanan, en yaygın kontaktör kullanım kategorisi.
Motoru hem kısa devreye hem aşırı yüke karşı tek gövdede koruyan, ayarlanabilir akım eşikli kombine devre kesici.
Normally Open — kontaktör/röle enerjilenmeden önce açık, enerjilendiğinde kapanan yardımcı kontak; mühürleme ve sinyal vermede kullanılır.
Normally Closed — kontaktör/röle enerjilenmeden önce kapalı, enerjilendiğinde açılan yardımcı kontak; güvenlik devrelerinde ve kilitlemede tercih edilir.
Bir butonun bırakılmasından sonra kontaktörün kendi yardımcı kontağı üzerinden enerjili kalmasını sağlayan klasik röle bağlantı tekniği.
Aynı anda enerjilenmesi tehlikeli iki devrenin (örn. ileri-geri kontaktörleri) birbirini elektriksel/mekanik olarak engellemesi.
Girişindeki sinyale göre belirli bir gecikmeyle (açma gecikmeli/kapama gecikmeli) çıkışını değiştiren kumanda elemanı.
Faz kaybı, faz sırası hatası veya gerilim dengesizliğini algılayıp motoru koruyan izleme rölesi.
Sensör/PLC girişinin akımı 0V (GND) hattına doğru çektiği bağlantı tipi; çıkış aktifken devreyi negatife bağlar.
Sensör/PLC girişinin akımı +V hattından kaynak olarak sağladığı bağlantı tipi; Avrupa/PLC uygulamalarında en yaygın standarttır.
Endüstride en yaygın analog akım sinyali standardı; 4mA canlı sıfır (kablo kopması algılanabilir), 20mA tam ölçek değeri temsil eder.
Yaygın analog gerilim sinyali standardı; genelde kısa mesafeli bağlantılarda ve hız referansı vermede kullanılır, kablo direncinden 4-20mA’ya göre daha çok etkilenir.
Sıcaklıkla direnci öngörülebilir şekilde değişen platin dirençli sıcaklık sensörü; 0°C’de 100Ω verir, endüstride hassas sıcaklık ölçümünün standardıdır.
PT100 ile aynı prensipte, 0°C’de 1000Ω veren, uzun kablo hattında direnç etkisine karşı daha az hassas platin sıcaklık sensörü.
Demir-konstantan alaşımlı, -40°C ile +750°C aralığında yaygın kullanılan termokupl tipi; oksitlenmeye açık ortamlarda dikkat gerektirir.
Krom-alümel alaşımlı, -200°C ile +1260°C aralığında endüstride en yaygın kullanılan genel amaçlı termokupl tipi.
Klasik 4-20mA analog sinyalin üzerine dijital veri bindiren haberleşme protokolü; parametre okuma/yazmayı analog sinyali bozmadan mümkün kılar.
Kendi iç belleğine (statik değişkenlerine) sahip, tekrar kullanılabilir PLC program bloğu; motor kontrolü gibi tekrarlayan mantıkları kapsüller.
Siemens PLC dünyasında program verilerinin (değişken, parametre) saklandığı bellek alanı; program mantığından ayrı tutulur.
PLC’nin bir tarama (scan) döngüsünü tamamlaması için geçen süre; sistemin tepki hızını doğrudan belirler.
Devreye almada veya arıza teşhisinde bir I/O’nun gerçek durumunu görmezden gelip yazılımdan zorla belirli bir değere sabitleme fonksiyonu; dikkatli kullanılmazsa tehlikelidir.
PLC’nin çalışma sırasında oluşan hata, uyarı ve olayları zaman damgasıyla kaydettiği dahili günlük belleği; arıza teşhisinin ilk bakılacağı yerdir.
Programmable Logic Controller — endüstriyel makineleri otomatik kontrol eden dayanıklı denetleyici. Otomasyonun beynidir.
Human-Machine Interface — operatörün makineyle etkileşim kurduğu dokunmatik panel. Durum gösterir, komut alır.
Supervisory Control and Data Acquisition — tüm tesisi izleyen, veri toplayan ve raporlayan üst seviye kontrol sistemi.
Distributed Control System — büyük proses tesislerinde (rafineri, kimya) dağıtık kontrol için kullanılan sistem.
Röle mantığına benzeyen, en yaygın görsel PLC programlama dili. Kontak ve bobinlerden oluşur.
Function Block Diagram — blok ve bağlantılarla mantık kuran programlama dili. Analog/PID için uygundur.
Pascal benzeri metin tabanlı PLC dili. Karmaşık matematik, döngü ve algoritmalar için güçlüdür.
Sequential Function Chart — proses akışını adım adım (sıralı) tanımlayan PLC programlama dili.
PLC’nin bir tarama döngüsünü (giriş oku → işle → çıkış yaz) tamamlama süresi. Genelde milisaniyeler.
PLC/SCADA’da bir değişkene verilen isim. HMI etiketler üzerinden PLC verisini okur/yazar.
Sistemin takılıp takılmadığını izleyen zamanlayıcı. Belirli sürede sıfırlanmazsa hata/güvenli duruş tetikler.
Cihazın (PLC, sürücü) donanımına gömülü çalışma yazılımı. Güncellenebilir ama uygulama programından ayrıdır.
Güç kesilse bile değerini koruyan PLC hafıza alanı. Sayaç, üretim adedi gibi veriler için kullanılır.
Yüksek akımlı yükleri (motor) elektriksel olarak anahtarlayan elektromekanik şalter. Genelde "KM" ile gösterilir.
Düşük güçlü sinyalle daha büyük bir devreyi anahtarlayan elektromekanik bileşen.
Motoru aşırı yük/akıma karşı koruyan bileşen. Akım eşiği aşılınca devreyi açar.
Motoru kısa devre ve aşırı yüke karşı koruyan kombine şalter (genelde "Q").
Metal nesneleri temassız algılayan sensör. Konum ve sayım için yaygındır.
Metal dışı nesneleri de (sıvı, plastik) temassız algılayan sensör.
Mekanik temasla konum/uç noktayı algılayan anahtar. Basit ve güvenilir.
Elektrik sinyaliyle açılıp kapanan pnömatik/hidrolik valf. PLC çıkışıyla tetiklenir.
Elektrik/hava/yağ enerjisini harekete çeviren eleman (motor, silindir, valf).
Proportional-Integral-Derivative — bir değeri (sıcaklık, basınç) setpoint’te tutan klasik kapalı çevrim kontrol algoritması.
Kontrol sisteminin ulaşmaya/korumaya çalıştığı hedef değer.
Geri besleme — sistemin gerçek çıktısının ölçülüp kontrolöre geri gönderilmesi. Kapalı çevrimin temeli.
Sürekli değişen sinyal. Endüstride 4-20mA veya 0-10V standartları yaygındır.
Sadece iki durumlu (aç/kapa, 0/1) sinyal. Buton, sensör, röle çıkışları.
Input/Output — PLC’nin sahayla bağlantı noktaları. Giriş veri alır, çıkış komut uygular.
Üretimin dijitalleşmesi: IIoT, veri analitiği, dijital ikiz ve akıllı fabrika kavramlarını kapsar.
Gerçek bir makine/sürecin sanal kopyası. Simülasyon, izleme ve optimizasyon için kullanılır.
Modbus protokolünün seri hat (RS-485/RS-232) üzerinden ikili (binary) veri formatıyla çalışan klasik versiyonu.
Modbus protokolünün Ethernet/TCP-IP altyapısı üzerinden çalışan, seri hat sınırlarını aşan modern versiyonu.
Decentralized Periphery — saha cihazlarını (I/O, sürücü) merkezi kontrolöre yüksek hızda bağlamak için tasarlanmış en yaygın PROFIBUS varyantı.
Birden çok IO-Link sensör/aktüatörü fieldbus veya Ethernet ağına bağlayan, veri toplama noktası olarak görev yapan cihaz.
OPC UA’nın klasik istemci-sunucu modeline ek olarak yayınla-abone ol (publish-subscribe) mimarisiyle çalışan, IIoT/bulut entegrasyonuna uygun haberleşme modeli.
Hafif, yayınla-abone ol (publish-subscribe) tabanlı mesajlaşma protokolü; düşük bant genişliğinde IIoT ve bulut veri aktarımında yaygındır.
EtherNet/IP, DeviceNet ve ControlNet’in ortak temelini oluşturan, Rockwell/ODVA öncülüğündeki endüstriyel haberleşme protokolü.
Siemens öncülüğünde Ethernet tabanlı gerçek zamanlı endüstriyel protokol. Cihazlar device name + IP ile tanınır.
Beckhoff’un geliştirdiği çok düşük gecikmeli protokol. Servo/motion uygulamalarında lider, zincir bağlanır.
Basit, açık ve evrensel protokol. RTU (RS-485 seri) veya TCP (Ethernet) olarak çalışır. Sürücülerde çok yaygın.
Allen-Bradley/Rockwell dünyasının standart Ethernet protokolü. CIP üzerine kuruludur.
PROFINET öncesi, seri (RS-485) tabanlı klasik endüstriyel veri yolu. Hâlâ birçok sahada bulunur.
CAN veri yolu üzerine kurulu protokol. Hareket kontrol ve araç/makine otomasyonunda yaygın.
Sensör/aktüatör seviyesinde noktadan noktaya akıllı haberleşme. Parametre ve teşhis verisi taşır.
Platform bağımsız, güvenli endüstriyel veri paylaşım standardı. Endüstri 4.0 ve IT/OT entegrasyonunun temeli.
Saha cihazlarını (sensör, sürücü, I/O) denetleyiciye bağlayan endüstriyel veri yolu sistemlerinin genel adı.
Farklı protokoller arasında çeviri yapan cihaz. Örn. Modbus’u PROFINET’e dönüştürür.
Industrial Internet of Things — endüstriyel cihazların internete bağlanıp veri paylaşması.
Makinelerde güvenlik fonksiyonlarının kontrol sistemlerinin tasarımını ve Performans Seviyesini (PL a-e) tanımlayan Avrupa güvenlik standardı.
Elektrik/elektronik/programlanabilir güvenlik kontrol sistemlerinin Güvenlik Bütünlük Seviyesini (SIL) tanımlayan makine güvenliği standardı.
EN ISO 13849’a göre en temel güvenlik kategorisi; bileşenler dayanıklı olmalı ama tek arızada güvenlik fonksiyonu kaybolabilir.
Kategori B’ye ek olarak iyi denenmiş bileşen ve prensiplerin kullanıldığı, güvenlik ömrünün Kategori B’ye göre daha yüksek olduğu seviye.
Güvenlik fonksiyonunun periyodik olarak test edildiği kategori; testler arasında bir arıza tehlikeli duruma yol açabilir.
Tek bir bileşen arızasında güvenlik fonksiyonunun kaybolmadığı (yedekli/izlenen) kategori; birikmiş arızalar tespit edilebilir.
En yüksek güvenlik kategorisi; tek arıza güvenlik kaybına yol açmaz ve arıza bir sonraki talepten önce mutlaka tespit edilir.
Acil durdurma (E-Stop) fonksiyonunun tasarım prensiplerini tanımlayan makine güvenliği standardı.
Bir tehlikeli hareketin başlaması için operatörün her iki elini de eş zamanlı olarak ayrı butonlara basmasını zorunlu kılan güvenlik prensibi; eller tehlike bölgesi dışında kalır.
Daha düşük risk seviyeli uygulamalar için tasarlanmış, kendi kendini test etme gereksinimi daha sınırlı optik güvenlik bariyeri sınıfı.
En yüksek güvenlik seviyesindeki optik koruma sınıfı; sürekli kendi kendini test eder, tekli bileşen arızasında bile güvenli duruşu garanti eder.
E-stop, ışık perdesi gibi güvenlik girişlerini izleyip, arıza durumunda kendiliğinden güvenli (enerjisiz) duruma geçen, izlemeli ve yedekli özel röle.
Bir güvenlik sensörünün önceden tanımlanmış ve güvenli bir zaman diliminde geçici olarak devre dışı bırakılması; örn. paletin ışık perdesinden geçişine izin vermek için kullanılır.
Bakım sırasında enerji kaynaklarının fiziksel olarak kilitlenip etiketlenerek beklenmedik şekilde devreye girmesinin önlendiği, dünya genelinde standart iş güvenliği prosedürü.
Emergency Stop (Acil Stop) — basıldığında makineyi güvenli şekilde durduran mantar buton.
Güvenlik fonksiyonlarını (E-stop, bariyer) yöneten, yedekli ve sertifikalı özel PLC.
Performance Level (ISO 13849) — bir güvenlik fonksiyonunun güvenilirlik seviyesi (a–e).
Safety Integrity Level (IEC 62061) — güvenlik fonksiyonunun bütünlük seviyesi (1–4).
Tehlikeli bölgeye giriş algılayan optik güvenlik cihazı. Işın kesilince makineyi durdurur.
Makineyi ve belirtiyi yazın; asistan adım adım çözümü üretsin, çözemezse gerçek bir uzmana bağlansın.